{"id":259,"date":"2025-11-20T19:29:44","date_gmt":"2025-11-20T18:29:44","guid":{"rendered":"http:\/\/bajki.etnomuzeum.pl\/?page_id=259"},"modified":"2025-11-27T11:25:01","modified_gmt":"2025-11-27T10:25:01","slug":"literaturaludowa","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/bajki.etnomuzeum.pl\/?page_id=259","title":{"rendered":"literaturaLudowa"},"content":{"rendered":"[vc_row type=”full_width_content” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” bg_image=”282″ bg_position=”center center” background_image_loading=”default” bg_repeat=”no-repeat” scene_position=”center” bottom_padding=”540″ text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none” gradient_type=”default” shape_type=””][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none” gradient_type=”default” shape_type=””][vc_column column_padding=”padding-10-percent” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”left-right” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” column_padding_type=”default” gradient_type=”default”][divider line_type=”No Line” custom_height=”25″][vc_column_text css=”” text_direction=”default”]\n

Literatura ludowa
\njako element niematerialnego dziedzictwa kulturowego<\/span><\/span><\/h3>\n[\/vc_column_text][divider line_type=”No Line” custom_height=”25″][vc_column_text css=”” text_direction=”default”]\n

Literatura ludowa jest \u2013 podobnie jak muzyka, zwyczaje i obrz\u0119dy \u2013 elementem wiejskiego folkloru. Jej dawne formy by\u0142y anonimowe i przekazywane z pokolenia na pokolenie ustnie, w formie m\u00f3wionej lub \u015bpiewanej. Na pi\u015bmie utrwalali je etnografowie i mi\u0142o\u015bnicy kultury ludowej. Od XIX wieku notowali zas\u0142yszane na wsiach teksty: bajki, legendy, gadki, powiedzenia, przys\u0142owia, pie\u015bni itp.<\/p>\n

Gatunki literatury ludowej powi\u0105zane by\u0142y z okre\u015blonymi \u017cyciowymi sytuacjami ch\u0142op\u00f3w. Z dorocznymi zwyczajami, np. z Bo\u017cym Narodzeniem wi\u0105za\u0142y si\u0119 teksty widowisk szopkowych i kol\u0119dy, z Wielkanoc\u0105 przywo\u0142ywki, pie\u015bni gaikowe i dyngusowe. Obrz\u0119dom rodzinnym towarzyszy\u0142y pie\u015bni, np. oczepinowe, czyli weselne, lub pustonocne \u2013 wykonywane przy zmar\u0142ym. Na zabawach \u015bpiewano przy\u015bpiewki. Religijny charakter mia\u0142y modlitewki, pie\u015bni maryjne i o \u015bwi\u0119tych. Inne utwory wi\u0105za\u0142y si\u0119 z konkretnymi zawodami, np. pie\u015bni pasterskie, flisackie, \u017co\u0142nierskie, gadki o m\u0142ynarzach, kowalach. W czasie odpoczynku s\u0142uchano bajek, poda\u0144, legend i anegdot, kt\u00f3re opr\u00f3cz funkcji rozrywkowych pe\u0142ni\u0142y tak\u017ce funkcje poznawcze i dydaktyczne. Z \u017cyciow\u0105 i gospodarsk\u0105 wiedz\u0105 wi\u0105za\u0142y si\u0119 liczne przys\u0142owia i powiedzenia.<\/p>\n[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” mouse_based_parallax_bg=”true” scene_position=”center” layer_one_image=”647″ layer_one_strength=”.1″ layer_two_image=”646″ layer_two_strength=”.2″ layer_three_image=”645″ layer_three_strength=”.4″ top_padding=”260″ bottom_padding=”260″ text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none” gradient_type=”default” shape_type=””][vc_column column_padding=”padding-10-percent” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”left-right” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” column_padding_type=”default” gradient_type=”default”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”padding-10-percent” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”left-right” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” column_padding_type=”default” gradient_type=”default”][vc_column_text css=”” text_direction=”default”]\n

Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 tradycyjnej literatury ludowej, poza tym, \u017ce by\u0142a anonimowa i kr\u0105\u017cy\u0142a w przekazie ustnym, jest jej wielowariantowo\u015b\u0107 i powszechno\u015b\u0107. R\u00f3\u017cne wersje tej samej pie\u015bni, kol\u0119dy, powiedzenia lub przys\u0142owia znane by\u0142y w wielu miejscowo\u015bciach, regionach, a nawet grupach etnicznych. Dobrym tego przyk\u0142adem s\u0105 bajki, cz\u0119sto o bardzo dawnej genezie. Na przyk\u0142ad wersje starej arabskiej bajki O Ali Babie i czterdziestu rozb\u00f3jnikach<\/i>, znanej w Europie od oko\u0142o 300 lat, oraz Jasia i Ma\u0142gosi<\/i>, ba\u015bni spopularyzowanej na pocz\u0105tku XIX wieku przez braci Grimm, opowiadane by\u0142y tak\u017ce na Kujawach, pod tytu\u0142ami Bajka o zb\u00f3jcach<\/i> i O czarownicy<\/i>.<\/p>\n[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” mouse_based_parallax_bg=”true” scene_position=”center” layer_one_image=”663″ layer_one_strength=”.2″ layer_two_image=”658″ layer_two_strength=”.3″ layer_three_image=”657″ layer_three_strength=”.5″ top_padding=”260″ bottom_padding=”260″ text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none” gradient_type=”default” shape_type=””][vc_column column_padding=”padding-10-percent” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”left-right” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” column_padding_type=”default” gradient_type=”default”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”padding-10-percent” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”left-right” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” column_padding_type=”default” gradient_type=”default”][vc_column_text css=”” text_direction=”default”]\n

W XX wieku do tradycyjnych gatunk\u00f3w ludowej literatury dosz\u0142y nowe, np. powie\u015b\u0107, pami\u0119tnik, poezja, teksty widowisk obrz\u0119dowych, nazywane tak\u017ce \u201epi\u015bmiennictwem ch\u0142opskim\u201d. Autorzy dzie\u0142 wpisuj\u0105cych si\u0119 w ten nurt nie byli ju\u017c anonimowi. Terminu \u201eliteratura ludowa\u201d zacz\u0119to tak\u017ce u\u017cywa\u0107 w szerszym znaczeniu, w stosunku do utwor\u00f3w literackich po\u015bwi\u0119conych kwestiom ch\u0142opskim lub tworzonych przez osoby pochodz\u0105ce z tej warstwy spo\u0142ecznej. Przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 powie\u015bci o mieszka\u0144cach wsi, napisane w po\u0142owie XX wieku przez Leokadi\u0119 Boniewicz, urodzon\u0105 na ziemi che\u0142mi\u0144skiej, oraz pami\u0119tnik kowala Jana Drabikowskiego z Kujaw, znajduj\u0105ce si\u0119 w Archiwum Folkloru Muzeum Etnograficznego w Toruniu.<\/p>\n[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” mouse_based_parallax_bg=”true” scene_position=”center” layer_one_image=”654″ layer_one_strength=”.1″ layer_two_image=”652″ layer_two_strength=”.25″ layer_three_image=”651″ layer_three_strength=”.4″ top_padding=”260″ bottom_padding=”260″ text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none” gradient_type=”default” shape_type=””][vc_column column_padding=”padding-10-percent” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”left-right” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” column_padding_type=”default” gradient_type=”default”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”padding-10-percent” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”left-right” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” column_padding_type=”default” gradient_type=”default”][vc_column_text css=”” text_direction=”default”]\n

Tradycyjna literatura ludowa jest jednym z element\u00f3w niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a liczne jej gatunki ca\u0142y czas \u017cyj\u0105, przekazywane kolejnym pokoleniom. W codziennym \u017cyciu ludziom nadal towarzysz\u0105 przys\u0142owia, prognostyki pogodowe, w \u015bwi\u0105tecznym czasie \u2013 pie\u015bni do\u017cynkowe, kol\u0119dy, a w niekt\u00f3rych regionach tak\u017ce przemowy i oracje kol\u0119dnik\u00f3w. Nadal ch\u0119tnie opowiadamy, czytamy i s\u0142uchamy bajek, z kolei dla mieszka\u0144c\u00f3w licznych miejscowo\u015bci wa\u017cne s\u0105 lokalne legendy i podania. Ich literacko opracowane warianty s\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie powszechnie dost\u0119pne w postaci licznych publikacji, tak\u017ce w wersji audiowizualnej. Dawne relacje pami\u0119tnikarskie, opowie\u015bci wspomnieniowe i powie\u015bci stanowi\u0105 nieocenione \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy o przesz\u0142o\u015bci, \u017cyciu, mentalno\u015bci, warto\u015bciach i pogl\u0105dach naszych poprzednik\u00f3w. Pomimo tego, \u017ce w konwencji UNESCO okre\u015blaj\u0105cej, jakie zjawiska zaliczaj\u0105 si\u0119 do niematerialnego dziedzictwa kulturowego, mowa jest tylko o przekazach ustnych, to warto doceni\u0107 wszelkie formy ludowej literatury, tak\u017ce te w formie zapis\u00f3w, nierzadko b\u0119d\u0105ce \u015bwiadectwem naszej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”padding-10-percent” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”left-right” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” column_padding_type=”default” gradient_type=”default”][divider line_type=”No Line” custom_height=”25″][image_with_animation image_url=”667″ image_size=”thumbnail” max_width=”100%” max_width_mobile=”default” animation_type=”entrance” animation=”None” animation_movement_type=”transform_y” hover_animation=”none” alignment=”center” border_radius=”none” box_shadow=”none” image_loading=”default”][divider line_type=”No Line” custom_height=”25″][\/vc_column][\/vc_row]\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[vc_row type=”full_width_content” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” bg_image=”282″ bg_position=”center center” background_image_loading=”default” bg_repeat=”no-repeat” scene_position=”center” bottom_padding=”540″ text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none” gradient_type=”default” shape_type=””][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_direction_desktop=”default”…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-259","page","type-page","status-publish"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/bajki.etnomuzeum.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/259","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/bajki.etnomuzeum.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/bajki.etnomuzeum.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bajki.etnomuzeum.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bajki.etnomuzeum.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=259"}],"version-history":[{"count":69,"href":"http:\/\/bajki.etnomuzeum.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/259\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":671,"href":"http:\/\/bajki.etnomuzeum.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/259\/revisions\/671"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/bajki.etnomuzeum.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=259"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}